(E Book 228) मनोपदेश भाग 8 श्लोक 141 ते 160.हिंदू जनजागृती

(E Book 228) मनोपदेश भाग 8 श्लोक 141 ते 160.

• अलंकार: येथे रूपक अलंकार (‘गुरु अंजनेवीण’), पुनरुक्ती अलंकार (जुने ठेवणे मीपणे ते कळेना) आणि उपदेश अलंकार (‘सायास त्याचे करावे’, ‘पाय त्याचे धरावे’).
• आत्मज्ञानाच्या मार्गातील अडथळे आणि त्याची अनाकलनीयता यावर भर देतो. केवळ बौद्धिक प्रयत्न किंवा बाह्य साधनांनी आत्मज्ञान प्राप्त होत नाही. मनातील संशय आणि अहंकार हे मुख्य अडथळे आहेत, जे गळून पडल्याशिवाय खरे ज्ञान प्राप्त होत नाही, हे येथे पुनरुच्चारित केले आहे. यावर केवळ कृपेने किंवा आंतरिक परिश्रमानेच मात करता येते.
• सत्यशोधनाचे महत्त्व आणि त्याचे परिणाम सांगितले आहेत. जगात खरे काय आहे, याचा आदरपूर्वक शोध घेतल्यास आणि सातत्याने आत्मचिंतन केल्यास शेवटी परब्रह्माची (देवाची) प्राप्ती होते. या अनुभवामुळे मनातील सर्व भ्रम, भ्रांती आणि अज्ञान दूर होते, असे समर्थ सांगतात. हे आत्मज्ञान केवळ बौद्धिक नसून, ते अनुभवाने प्राप्त होते.
• जगाची क्षणभंगुरता आणि सत्याची नश्वरता यावर भर दिला आहे. जे काही डोळ्यांना दिसते, ते सर्व नश्वर आहे आणि काळाच्या ओघात नष्ट होते. काहीही कायमचे टिकणारे नाही. म्हणून, या क्षणभंगुर जगाच्या मागे न लागता, मनाला त्या शाश्वत, अनंत परब्रह्माचा (संत अनंत) शोध घेण्याचा उपदेश दिला आहे, जे खरे आणि अविनाशी आहे.
•  निराकार ब्रह्माचे स्वरूप आणि महती सांगतो. ब्रह्म हे कोणत्याही आकाराशिवाय आहे, तरी ते ब्रह्मादी सर्व देवदेवतांचा आणि संपूर्ण सृष्टीचा आधार आहे. त्याची महती इतकी अगाध आहे की वेदही त्याचे पूर्णपणे वर्णन करू शकत नाहीत. यावर उपाय म्हणजे विवेकाचा वापर करून त्या निराकार तत्त्वाशी एकरूप होणे, म्हणजेच आत्मज्ञान प्राप्त करणे.